Goraždanska štamparija nosilac srpske pismenosti i kulture

Prije 500 godina u Donjoj Sopotnici kod Goražda sa radom je počela prva štamparija u BiH, druga na Balkanu, u kojoj su štampane ćirilične crkvene knjige i prvo književno djelo u srpskoj književnosti „Moljenije Đurađa Ljubavića časnim prezviterima“. U ovoj godini Republika Srpska nizom naučnih skupova i manifestacija obilježava pola milenijuma Goraždanske štamparije.

Prije pola milenijuma Božidar Ljubavić Goraždanin sa svojim sinovima Đurađom i Teodorom u tadašanjem manastiru, danas Hramu Svetog Đorđa u Donjoj Sopotinici utemeljio je štampariju. Među starosjediocima ćirilica je bila jedina u upotrebi, a Srbi su na svojoj zemlji bili nosioci pismenosti i kulture. U ovoj štampariji, koju je Goraždanin prenio iz Venecije u Sopotnicu, štampane su ćirilične crkvene knjige od 1519. do 1523. godine, kad je pod najezdom Turaka preseljena u Trgovište u Rumuniju.

U vremenu nepismenosti i spektakla, u kojem se pisana riječ razvija pod uticajem tehnologije, koja vodi glavnu riječ, obilježavanje pola milenijuma Goraždanske štamparije potvrđuje da su Srbi narod koji je rano počeo da štampa na ćirlici, da piše i da stvara vrlo uzbudljiva i velika djela, ističe Emir Kusturica:

-Od te štamparije, pa do danas mi imamo ispunjenu svaku tačku koju jedna zemlja i ozbiljan narod može da ima, a to su veliki književnici i umjetnici koji su obilježili vrijeme pismenosti. Početak pismenosti jeste mnogo stariji od štamparija, ali je štamparija prvi put prilika da se pisana riječ umnožava i uopšte živi ideja dupliciranja koja danas dostiže vrhunac i ogleda se u internetu. Međutim, ni internet ne bi bio to što jeste danas, a da nije bilo prije 500 godina zaluđenika koji su vjerovali u to da štamparije treba praviti u našem narodu-rekao je Kusturica.

Ni tuđinska, osmanska vlast nije spriječila Srbe da očuvaju jezik, pismo i sebe ponovo svrstavaju u red civilizovanih, evropskih naroda, poručuje Kusturica:

-Ideja te prve štamparije govori upravo da je to, ipak, moglo pod Turcima da se uradi. Najveća potvrda validnosti te kulture je zapravo činjenica da su svi ugovori za vrijeme turske okupacije, odnosno Dubrovačke republike, u Dubrovniku bili pisani ćirilicom i da to jeste bilo jedno jedino pismo. Kada pogledamo političku vagu, koja se danas pravi u BiH, a i prije stotinu i dvije stotine godina, uvijek je prva na udaru bila ćirilica, u vrijeme pogroma, smrtonosnih konsekvenci te ljubavi prema slobodi, vlastitom pismu , nečem što predstavlja našu kulturu-poručio je Kusturica.

Značaj Goraždanske štamparije, za književnika Vladimira Kecmanovića, neuoporedivo je danas veći iz više razloga. Pojašnjava, da jedan od njih je taj što živimo u vremenu opšte debilizacije, dok su ljudi ranije više držali do pisane riječi nego mi danas.

-Drugi je današnja politička situacija  u kojoj se u BiH osporava identitet srpskog naroda, činjenica da je srpski narod najstariji na ovim prostorima i da su 90 odsto današnjih stanovnika BiH potomci upravo tih ljudi koji su napravili ovu štampariju , a koji su bili Srbi. Iako vremena u kojima živimo nisu blistava, mislim da ovakav jubilej i ova štamparija daju nadu da ćemo uspeti da istrajemo i da ćemo kulturom i duhom uspeti da ostanemo spremni za vreme nekog novog procvata koji će biti barem približno ravan onom u doba Nemanjića-istakao je Kecmanović.

Mitropolit dabrobosanski Hrizostom osnovao je Odbor za obilježavanje 500 godina štamparije. Mitropolija i Opština Novo Goražde su nosioci aktivnosti pod pokroviteljstvom Vlade Republike Srpske. Jedna od njih je da se u porti hrama izgradi Muzej posvećen velikom događaju iz srpske istorije i kulture.

-Želimo na taj način da ukažemo na značaj Goraždanske štamparije koju je imala na cijeli srpski narod, što se tiče naše kulture, našeg jezika, našeg identiteta-istakla načelnica opštine Novo Goražde, Mila Petković.

Povodom 500 godina od početka rada Goraždanske štamparije sutra veče održaće se svečana akademija u porti Hrama Svetog Đorđa u Donjoj Sopotnici kod Novog Goražda.

Prije akademije, u hramu će od 19.00 časova biti služeno večernje.

Izvor: Radio Foča